Als u met anderen zo nauw gaat samenwerken dat er sprake is van een gezamenlijke onderneming, dan is het zaak om over een paar zaken goed na te denken. Bent u aansprakelijk voor handelingen van uw partners? Hoe ver gaat uw aansprakelijkheid? Wat gebeurt er als u het over bepaalde beslissingen niet eens kunt worden? Hoe kunt u de samenwerking beëindigen en wat zijn hiervan de gevolgen?

De openbare maatschap en de vennootschap onder firma zullen over enige tijd 'openbare vennootschap' gaan heten. Een openbare vennootschap is een onderneming waarin ondernemers of rechtspersonen via een overeenkomst samenwerken. Een belangrijk kenmerk is de hoofdelijke aansprakelijkheid van de vennoten. U bent als vennoot aansprakelijk voor alle schulden van de vennootschap, dus ook voor het aandeel van de andere vennoten als zij niet kunnen betalen. Voor de vennootschap onder firma is dat nu al het geval, voor de openbare maatschap binnenkort ook.

• In een schriftelijke vennootschapsovereenkomst kunt u regelen wat de rechten en plichten van de vennoten zijn, hoe de winst wordt verdeeld en wat er gebeurt als u uit elkaar gaat. In principe zijn alle vennoten onbeperkt bevoegd om verplichtingen aan te gaan namens de vennootschap. Als u dit niet wilt, maar bijvoorbeeld wilt afspreken dat voor bepaalde handelingen de medewerking van alle vennoten is vereist, moet u dit niet alleen vastleggen, maar ook inschrijven in het handelsregister. Wij kunnen uw vennootschapsovereenkomst beoordelen of deze voor u opstellen. 
• Een openbare vennootschap wordt vaak aangegaan tussen echtgenoten. Als u beiden in de onderneming werkzaam bent, kunt u zo allebei profiteren van de voordelen van het fiscaal ondernemerschap. Denk eraan dat hierdoor u en uw partner hoofdelijk aansprakelijk worden en dat bepalingen in uw huwelijkse voorwaarden hierdoor hun kracht kunnen verliezen.
• Een bijzondere vorm is de commanditaire vennootschap. Een commanditair vennoot deelt wel mee in de winst, maar is niet hoofdelijk aansprakelijk. Hij is maximaal het bedrag kwijt dat hij heeft ingebracht in de vennootschap. Het is van belang dat de commanditair vennoot de vennootschap niet mag vertegenwoordigen. Een commanditaire vennootschap wordt soms aangegaan bij bedrijfsoverdracht van ouder naar kind.
• De winst van de vennootschap is niet zelfstandig belast, maar is belast bij de vennoten op dezelfde wijze als bij een eenmanszaak. Dat betekent dat u als vennoot, als u aan de voorwaarden voldoet, belastingvoordeel heeft als fiscaal ondernemer. De vennoten stellen jaarlijks een balans en winst- en verliesrekening op, die als bijlage wordt bijgesloten bij de aangifte inkomstenbelasting.
• Een openbare vennootschap kan ook worden aangegaan tussen rechtspersonen zoals B.V.'s. Dit wordt vaak gedaan bij tijdelijke samenwerkingsverbanden, zogenoemde joint ventures. De winst van de vennootschap is dan bij de vennoten belast als vennootschapsbelasting.
• Loon- en omzetbelasting, indien hiervan sprake is, dienen wel door de vennootschap zelf te worden aangegeven.

Als u als ondernemers of vennootschappen afspreekt om bepaalde kosten te delen, maar naar buiten toe afzonderlijk als ondernemer optreedt, is er sprake van een kostenmaatschap. Binnenkort zal deze vorm worden aangeduid als de stille vennootschap. Denk bijvoorbeeld aan een samenwerking van artsen, die elk op eigen naam declaraties uitschrijven maar samen de kosten van de praktijkruimte en de assistenten delen. Of een groep ondernemers in een bedrijfsverzamelgebouw met een gezamenlijke receptie. In dit geval bent u niet hoofdelijk aansprakelijk, maar ieder voor een evenredig deel. Vennoten kunnen de stille vennootschap alleen vertegenwoordigen als zij hiertoe uitdrukkelijk door de andere vennoten zijn gemachtigd.

• Het is uiteraard van belang dat u goed vastlegt welke kosten samen worden gedragen en hoe u deze verdeelt. Als sommige ondernemingen te maken hebben met een BTW-vrijstelling kunnen er bij verdeling van kosten onbedoelde BTW-effecten optreden. Hier dient bij het opstellen van de overeenkomst rekening mee te worden gehouden.
• U kunt toch hoofdelijk aansprakelijk zijn voor specifieke schulden of verplichtingen, indien u dit bent overeengekomen. Let hierop bij het aangaan van overeenkomsten.
• Door onbedoeld als vennootschap naar buiten te treden kan de schijn worden gewekt dat sprake is van een openbare vennootschap. Probeer dit te voorkomen. Een schuldeiser kan dan proberen u toch hoofdelijk aansprakelijk te stellen. Pas op met advertenties, vermeldingen in de telefoongids of bordjes bij de voordeur.

Het grootste voordeel van samenwerken als aandeelhouders in een B.V. is dat u niet met uw privé vermogen, hoofdelijk aansprakelijk bent. Een aandeelhouder is immers slechts aansprakelijk tot het bedrag van zijn inbreng in de B.V. Lees daarover meer onder: ondernemingsvorm (één ondernemer). Voorwaarde is dat u de B.V. niet op een onbehoorlijke manier bestuurt.

Meestal wordt bij een samenwerking in een B.V. gebruikgemaakt van persoonlijke holdings. Iedere partij heeft zijn eigen B.V., de persoonlijke holding, waarvan hij enig aandeelhouder is. Deze persoonlijke holdings zijn aandeelhouder in de vennootschap waarin de feitelijke onderneming wordt gevoerd, de werkmaatschappij. Vaak zijn deze holdings ook bestuurder van die werkmaatschappij.

Voordeel hiervan is dat de samenwerkende partijen zo de mogelijkheid hebben om binnen hun holding hun eigen salaris vast te stellen, hun pensioen te regelen of een auto naar keuze aan te schaffen. De vergoeding aan iedere B.V., in de vorm van managementbeloning en dividend, kan gelijk zijn. Er gelden overigens wel door de belastingwetten gestelde grenzen hieraan.

In plaats van een enkele werkmaatschappij kan ook sprake zijn van een structuur die uit meerdere B.V.'s bestaat.  

• In principe is iedere bestuurder onbeperkt bevoegd om de B.V. te vertegenwoordigen. Wel kunt u in de statuten opnemen dat in bepaalde gevallen de vennootschap alleen kan worden vertegenwoordigd door twee of meer bestuurders of door alle bestuurders samen. Zo'n beperking moet worden ingeschreven in het handelsregister, anders kan een hiermee strijdige handeling met een derde niet ongedaan worden gemaakt. Wel zou de vennootschap de bestuurder in zo'n geval aansprakelijk kunnen stellen voor de schade die de vennootschap hierdoor lijdt.
• Bij faillissement wordt door curatoren steeds vaker geprobeerd om bestuurders persoonlijk aansprakelijk te stellen wegens onbehoorlijk bestuur. Om de kans van slagen hiervan zo klein mogelijk te maken is het belangrijk dat uw boekhouding op orde is, dat u deze tenminste zeven jaar bewaart en dat u tijdig uw jaarstukken openbaar maakt in het handelsregister. Zorg ervoor dat u de inhoud van uw statuten kent en dat u deze naleeft.
• Als een B.V. meerdere bestuurders heeft, zijn deze bij onbehoorlijk bestuur in beginsel allen hoofdelijk aansprakelijk, ook al zou slechts een van hen feitelijk zijn taak onbehoorlijk hebben vervuld. U dient te zorgen voor voldoende onderling toezicht en u moet tijdig maatregelen nemen.
• Zorg ervoor dat de besluiten, die volgens de statuten door de aandeelhouders moeten worden genomen, in notulen zijn vastgelegd. Dit geldt in het bijzonder als in de statuten staat vermeld dat voor bepaalde bestuurshandelingen toestemming noodzakelijk is van de aandeelhouders. Er gelden wettelijke of  statutaire bepaling voor bijeenroeping van de vergadering. Ook bestuurders, commissarissen, certificaathouders en houders van pandrecht of vruchtgebruik op aandelen in de vennootschap hebben het recht de aandeelhoudersvergadering bij te wonen. Zijn zij niet opgeroepen, dan kunnen aandeelhoudersbesluiten achteraf worden vernietigd. Alleen als aan specifieke voorwaarden is voldaan, kunnen besluiten worden genomen zonder dat de aandeelhoudersvergadering formeel bijeen is geroepen.
• In de statuten is meestal een bepaling opgenomen dat een aandeelhouder verplicht is zijn aandeel aan te bieden aan de andere aandeelhouders in specifieke gevallen, zoals na overlijden of bij faillissement. Deze bepalingen hebben een beperkte werking en schieten tekort als de aandeelhouders op hun beurt ook besloten vennootschappen zijn. Om deze reden is het sterk aan te bevelen om, aanvullend hierop, een aandeelhoudersovereenkomst op te maken. Hierin kunt u nog andere afspraken vastleggen, zoals een arbitrageregeling als de stemmen staken, een exitregeling, een directiereglement of concurrentiebepalingen. 
• Als u enig bestuurder en aandeelhouder bent in een vennootschap dan bent u niet verplicht om over uw salaris premies werknemersverzekeringen (WW en WIA) af te dragen. Als u direct of via uw persoonlijke holding een aandeel heeft in een B.V. van 50% of lager, kan het zo zijn dat wel premies moeten worden afgedragen. De belangrijkste uitzondering geldt bij gelijkwaardigheid, bijvoorbeeld bij vier aandeelhouders met elk een aandeel van 25%. Ook in andere gevallen zijn er soms mogelijkheden om aan de premieplicht te ontkomen. Dit zal tot gevolg hebben dat een minderheidsaandeelhouder niet zonder zijn medewerking als bestuurder kan worden ontslagen.     

Als u gaat samenwerken in een onderneming is beheersen van de risico's van nog groter belang dan wanneer u alleen opereert. U kunt immers ook aansprakelijk zijn voor de handelingen van uw partner(s). De samenwerking kan op een gegeven moment ten einde komen. Op welke wijze u uit elkaar kunt en wat hiervan de gevolgen zijn kunt u vooraf regelen. Laat u door ons adviseren over de ondernemingsvorm waarin u samenwerkt.

Klik hier voor belangrijke wetswijziging voor v.o.f. en maatschap